Ζακ Μαρί Λακάν

Ζακ Μαρί Λακάν

Ζακ Μαρί Λακάν

Ο Ζακ Λακάν έχει καταξιωθεί ως ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της ψυχανάλυσης μετά τον Φρόιντ ,αν και η αναγνώριση του καθυστέρησε εξαιτίας της συνθέτης δομής της σκέψης του.


H ιστορία της ζωής του Ζακ Λακάν είναι η ιστορία ενός στυλ: γιος καθολικής οικογένειας, μεγαλωμένος με τα ιδανικά της παραδοσιακής Γαλλίας, πολύ γρήγορα ένιωσε ανώτερος από τους καθηγητές του στην ψυχιατρική και ήρθε αντιμέτωπος με την ψυχαναλυτική νομιμοφροσύνη της εποχής του. Mε διάθεση να αναμορφώσει τη φροϋδική θεωρία, και να γίνει πατέρας ενός συστήματος σκέψης θεμελιωμένου στον καθορισμό του υποκειμένου από τη γλώσσα αλλά και με διάθεση να κυριαρχήσει πάνω στον τόπο και τον χρόνο, να κάνει συλλογές αντικειμένων, να γοητεύσει γυναίκες, να συναντήσει τους μεγάλους αυτού του κόσμου

Θεωρείται ο ψυχαναλυτής που επανέφερε τον Φρόϊντ στο προσκήνιο. Κι είναι αυτός που υποστηρίζει ότι στόχος της ψυχαναλυτικής θεραπείας δεν είναι η ευδαιμονία του ασθενούς, η επιτυχημένη κοινωνική ζωή ή η προσωπική ολοκλήρωση, αλλά το να οδηγηθεί στην αναμέτρησή του με τις στοιχειώδεις συντεταγμένες και τα αδιέξοδα της επιθυμίας του.

Για να ξεκλειδώσει τους κρυμμένους θησαυρούς της φροϋδικής σκέψης , ο Λακάν επιστρατεύει ένα ετερόκλητο φάσμα θεωριών, από τη γλωσσολογία του Ferdinand de Saussure και τη δομική ανθρωπολογία του Claude Levi-Strauss , ως τις φιλοσοφικές θεωρήσεις του Πλάτωνα, του Kant, του Hegel και του Heidegger.

Οι μακρόχρονες αναζητήσεις τον οδήγησαν σε μια σειρά νεωτερισμούς που αναστάτωναν την ψυχαναλυτική κοινότητα: δεχόταν τους ασθενείς στο σπίτι, ουσιαστικά καταργώντας τα σύνορα ανάμεσα στην ιδιωτική και την επαγγελματική του ζωή. Η θεραπεία γινόταν στα διάφορα δωμάτια του σπιτιού, στο σεμινάριο, ακόμα και στο καφενείο. Σταδιακά, ο Λακάν «έκανε πράξη μια φανταστική διάλυση του χρόνου των συνεδριών του». Η στάση του αυτή και η προσωπικότητα του δημιούργησαν συζητήσεις και αντιπαραθέσεις, ίντριγκες, αντιζηλίες, μικροψυχίες και μεγαλοψυχίες που αναπαράγουν μια ατμόσφαιρα που φαντάζει μυθική και θελκτική.

Κατά τον Λακάν το κάθε φύλο έχει την δική του θέση μέσα στο Συμβολικό, το οποίο διαμορφώνεται αποκλειστικά από την θέαση του άλλου φύλου (με τον Φαλλό πάντοτε ως οντότητα ενδιάμεση αλλά και καθοριστική για την όποια θέση), ενώ και για τα δύο φύλα το μητρικό σώμα αποτελεί το φυσικό Πραγματικό από το οποίο όμως όλοι είναι υποχρεωμένοι να αποκοπούν οριστικά, προκειμένου να εκδηλώσουν το ατομικό «φαλλικό» φαντασιακό τους, παρά το ότι το διατηρούν μέσα τους πάντοτε ως μία ιδεατή «πατρίδα», στην οποία όμως δεν είναι δυνατόν ποτέ να επιστρέψουν.

Ο Ζακ Λακάν (1901-1981) γεννήθηκε, έζησε και εργάστηκε στο Παρίσι. Υπήρξε φίλος του Andre Breton και του  Salvador Dali και προσωπικός γιατρός του Picasso

ενώ επίσης συμμετείχε στο κίνημα «Ψυχή» του MaryseChoisy.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’30 δημοσίευσε τη διατριβή του για την παρανοϊκή ψύχωση, και λίγο αργότερα έγινε δεκτός στη Γαλλική Ψυχαναλυτική Εταιρεία, όπου παρουσίασε τη θέση του για το λεγόμενο “στάδιο του καθρέφτη”.

Η αποφασιστική παρέμβασή του, όμως, στο ψυχαναλυτικό γίγνεσθαι ξεκίνησε τη δεκαετία του ’50 με τη μορφή ενός εβδομαδιαίου σεμιναρίου, το οποίο έγινε πόλος κατάρτισης και συσπείρωσης για πολλές γενιές ψυχαναλυτών. Ίδρυσε το 1953 τον «Ψυχαναλυτικό Σύνδεσμο Παρισίων και εξέτασε την νεύρωση μέσα από την μαθηματική τοπολογία, δηλαδή με την μελέτη γεωμετρικών σχημάτων που διατηρούν τις ιδιότητές τους όταν παραμορφώνονται ή τεντώνονται δίχως να διαρραγούν. Μαθητές του υπήρξαν οι Μισέλ Φουκώ, Λουϊ Αλτουσέρ, Τζούλια Κρίστεβα, κ.ά..

Το 1964, απαντώντας στον εξοβελισμό του από τη Διεθνή Ψυχαναλυτική Εταιρεία, ο Λακάν ίδρυσε τη Φροϋδική Σχολή των Παρισίων (1964-1980), η ακτινοβολία της οποίας ξεπέρασε κατά πολύ τα γαλλικά σύνορα.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 έγινε δεκτός ως λέκτορας στο «École Pratique desHautes Etudes» με την βοήθεια των Λεβί Στρως (Claude Lévi-Strauss) και Αλτουσέρ (Althusser) και συνέχισε με οργανωμένες από τον ίδιον ανοικτές διαλέξεις, οι οποίες στα μέσα της δεκαετίας είχαν τεράστια προσέλευση, νεαρών κυρίως ατόμων, ενώ τόσο ο ίδιος όσο και η σκέψη του κατατάσσονταν πλέον από την περίοδο 1966 – 1967 στην Άκρα Αριστερά. Κατά τα γεγονότα του Μάη 68 ο Λακάν εξέφρασε την ανοικτή υποστήριξή του στις φοιτητικές διαδηλώσεις, με αποτέλεσμα να κατηγορηθεί από τις αρχές ως ένας από τους ιδεολογικούς υποκινητές τους.

Από το 1969 μέχρι το 1980, δηλαδή ένα έτος πριν τον θάνατό του, ο Λακάν στέγασε τις δημόσιες διαλέξεις του στο «Faculté de Droit». Η δύσκολη σκέψη του, τού κόστισε βεβαίως αρκετούς εχθρούς, οι οποίοι κατά κανόνα είτε δεν μελέτησαν καν το έργο του, είτε δεν κατανόησαν τι αυτός πραγματικά λέει.

Η τελευταία θεσμική πρωτοβουλία του, η Σχολή του Φροϋδικού Αιτίου (1981), έμελλε να γίνει το όχημα για τη διάδοση του λακανικού προσανατολισμού σε παγκόσμιο επίπεδο.

Το 1966 ο Λακάν συγκέντρωσε σε έναν ογκώδη τόμο τα “Γραπτά” κείμενα του. Το 2001 κυκλοφόρησαν τα “Άλλα γραπτά” που περιλαμβάνουν όλα τα μεταγενέστερα κείμενα.

Η σταδιακή έκδοση του σεμιναρίου ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του ’70 σε μεταγραφή του Ζακ-Αλέν Μιλέρ, και συνεχίζεται έως σήμερα.

Posted in Ο Διαβάτης του Ερέβους and tagged , , , , , .

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *